پویش «جانفدای ایران»، ظرفیت قابلتوجهی از مشارکت مردمی را به نمایش گذاشته است؛ ظرفیتی که به گفته کارشناسان، تداوم اثرگذاری آن در گرو تبدیل این حضور و اعلام آمادگی به یک شبکه منسجم از مشارکت اجتماعی و حل مسائل کشور است.
تاریخ انتشار :شنبه ۲۸ شهريور ۱۴۰۵ ساعت ۱۶:۳۹
واکاوی نقش اثربخش جانفدایان در امور کشور؛
«جانفدا»؛ ظرفیت عظیم برای گرهگشایی مشکلات کشور
به گزارش حدیدنیوز؛ رزمایش بزرگ ۳۱۳ هزار نفری «جانفدای ایران» روز جمعه ۲۷ شهریورماه در تهران برگزار شد؛ رزمایشی که از ساعت ۸ صبح با حضور اقشار مختلف مردم آغاز شد و تا بعدازظهر ادامه داشت. این اجتماع، تازهترین جلوه میدانی پویشی است که طی ماههای گذشته میلیونها نفر در آن اعلام آمادگی کردهاند و اکنون در حال ورود به مرحله سازماندهی و آموزش است.
اهمیت این اتفاق اما تنها در تعداد حاضران در یک رزمایش خلاصه نمیشود. آنچه در ماههای اخیر شکل گرفته، در کنار تجمعات شبانه مردم در شهرهای مختلف، یک ظرفیت قابل توجه اجتماعی ایجاد کرده است؛ ظرفیتی که اگر صرفاً در زمان بحران و برای اعلام حضور مورد استفاده قرار گیرد، بخش مهمی از توان آن بلااستفاده خواهد ماند.
در همین چارچوب، اظهارات حجتالاسلام والمسلمین حاج علیاکبری در خطبههای نماز جمعه تهران قابل توجه است. وی با اشاره به عبور حضور مردم در تجمعات شبانه از دویستمین شب، این حضور را نشانهای از استقامت و حضور اجتماعی مردم دانست و تأکید کرد که این اجتماعات را نباید حاشیه میدان دانست.
وی همچنین با اشاره به استقبال گسترده از رزمایش جانفدا گفت حدود نیم میلیون نفر برای حضور در این رزمایش ثبتنام کردهاند، در حالی که ظرفیت طراحیشده ۳۱۳ هزار نفر بوده است.
حاج علیاکبری در ادامه، چشمانداز پویش جانفدا را فراتر از رزمایش ترسیم کرد و از محیطزیست، رسیدگی به محرومان و حل مسائل کشور به عنوان عرصههایی نام برد که میتوان در آنها شاهد جلوههای سازمانیافته این پویش بود.
«جانفدا» باید سرمایه اجتماعیِ حل مسئله تبدیل شود
با توجه به این اظهارات؛ این سؤال اهمیت می یابد که چگونه میتوان این سرمایه اجتماعی را از مرحله «اعلام آمادگی» و «حضور در میدان» به مرحله «کنش مؤثر برای حل مسائل کشور» رساند؟
در همین زمینه، امید چوپانکاره، فعال سیاسی در گفتوگو با فارس، با تاکید براینکه حضور مردم در این پویش نباید صرفاً به حضور در خیابان محدود بماند، میگوید: « این ظرفیت باید به سرمایه اجتماعیِ حل مسئله تبدیل شود.»
از نگاه چوپانکاره، ظرفیت ایجادشده در این پویش میتواند در حوزههایی مانند امداد و نجات، مدیریت بحران، کمک به سالمندان و خانوادههای آسیبپذیر، فعالیتهای جهادی، کمک به تولید داخلی، مقابله با شایعات و اخبار جعلی و فعالیتهای محیطزیستی به کار گرفته شود.
وی همچنین تأکید دارد که برای تحقق این هدف، باید میان اعلام آمادگی افراد و مأموریتهای مشخص اجتماعی پیوند برقرار شود؛ بهگونهای که هر فرد بر اساس توانایی و علاقهمندی خود در یک حوزه مشخص نقشآفرینی کند.
چوپانکاره در همین چارچوب تصریح میکند: «جانفدا را نباید صرفاً یک تجمع شبانه دید؛ میتوان آن را یک شبکه داوطلبانه برای تابآوری ملی تعریف کرد.»
«جانفدا» میتواند به یک هویت جمعی تبدیل شود
از نگاه کارشناسان، پیش از هر چیز به شناخت دقیق ظرفیت افراد و سپس ایجاد امکان سازماندهی آنها برای کنشهای مشخص بازمیگردد.
عادل پیغامی عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) در تشریح ظرفیت پویش جانفدا معتقد است این پویش میتواند به ایجاد یک «هویت جمعی» منجر شود؛ هویتی که در صورت سازماندهی و فعال نگه داشتن آن، میتواند در عرصههای مختلف اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد. وی تأکید کرده است که «سازماندهی یا تشکل دادن» ثبتنامکنندگان در عرصههای خاص خودشان میتواند یک کارکرد مهم این حرکت باشد.
پیغامی همچنین بر ضرورت عبور پویش از یک چارچوب صرفاً نظامی تأکید کرده و گفته است: «اگر بتوانیم پویش جانفدا را از صرفاً یک پویش نظامی خارج کنیم و آن را به دفاع از میهن اسلامی در همه ارکانش گسترش بدهیم، آن وقت دفاع از مسائل خانوادگی، اقتصادی، رسانهای و سایر حوزهها هر کدام دنیایی از ظرفیت خواهند داشت.»
از نگاه این استاد دانشگاه، مسئله فقط تعداد افراد حاضر در این پویش نیست، بلکه باید بتوان این «هویت جمعی» را زنده و فعال نگه داشت و برای آن عرصههای مشخص کنش تعریف کرد.
مسیری برای احیای مشارکت مردمی
در همین زمینه، امیر جلیلنژاد روزنامه نگار نیز «احیای مشارکت مردمی» را از مهمترین کارکردهای پویش جانفدا دانسته و تأکید کرده است: «بهترین نقطه شروع هم همین افرادی هستند که با ثبتنام در پویش، آمادگی خودشان را برای مشارکت اعلام کردهاند.»
وی همچنین معتقد است پویش جانفدا در حوزههایی مانند مواسات، همدلی و همراهی مردم با یکدیگر ظرفیت قابل توجهی دارد؛ ظرفیتی که میتواند مشارکت مردم را از یک حضور مقطعی به فعالیتهای اجتماعی مستمر تبدیل کند.
مرتضی دارابی استاد دانشگاه نیز از زاویهای عملیاتیتر بر ضرورت شناسایی ظرفیت افراد تأکید دارد. به گفته وی، «در گام اول باید ظرفیت این افراد شناسایی شود؛ اینکه چه تواناییهایی دارند و چگونه میتوانند بخشی از مسائل کشور را حل کنند.»
حسینی بر این باور است که صرف شناسایی افراد کافی نیست و برای شکلگیری یک شبکه منسجم باید «کنش مشترک» تعریف شود. وی تصریح میکند که «چیزی که باعث اخوت و شکلگیری یک شبکه منسجم میشود، کنش مشترک است» و باید برای افراد «اقدام مشترک» تعریف شود تا در قالب گروههای کوچک وارد یک کنش واقعی شوند.
وی همچنین یک مسیر مشخص برای این فرایند پیشنهاد میکند و میگوید: «ابتدا باید نیاز کشور مشخص شود و بعد ببینیم چه کسانی توان پاسخدادن به آن نیاز را دارند. سپس این افراد وارد عمل شوند.»
سرمایهای که باید از «آمار» به «عمل» برسد
بر اساس اظهارات سخنگوی پویش جانفدا، در یک افکارسنجی از ثبتنامکنندگان، بیش از ۹۸ درصد اعلام کردهاند که آمادگی کنشگری اجتماعی و اختصاص وقت برای حل مسائل کشور را دارند. همچنین بخشی از پاسخدهندگان اعلام کردهاند حاضرند برای حل مسائل کشور کمک مالی مستمر داشته باشند.
این اعداد، این پیام روشن را دارند که بخشی از جامعه صرفاً خواهان تماشای تحولات نیست؛ اعلام آمادگی کرده است که برای کشور کاری انجام دهد. البته فاصله میان «آمادگی» و «کنش مؤثر» کم نیست.
مهدی تقوی، جامعهشناس و استاد دانشگاه، در این باره معتقد است مهمترین ظرفیت این حرکت را باید در ایجاد و تقویت سرمایه اجتماعی جستوجو کرد؛ ظرفیتی که در صورت تداوم و سازماندهی میتواند از یک حضور مقطعی به مشارکت اجتماعی مستمر تبدیل شود.
وی تأکید میکند که برای حفظ این سرمایه اجتماعی، صرف برگزاری تجمعات و ثبتنام افراد کافی نیست، بلکه باید زمینهای فراهم شود تا افراد بتوانند متناسب با تواناییها و ظرفیتهای خود، در حل مسائل جامعه نقشآفرینی کنند.
به گفته این جامعهشناس، تبدیل احساس تعلق و آمادگی عمومی به کنش اجتماعی، نیازمند ایجاد سازوکارهایی برای ارتباط میان افراد، شناسایی توانمندیها و تعریف مأموریتهای مشخص است؛ چراکه سرمایه اجتماعی زمانی به اثرگذاری واقعی میرسد که بتواند در قالب مشارکت سازمانیافته و مستمر خود را نشان دهد.
کارشناسان بسیاری بر این باورند که پویش «جانفدا» میتواند از یک رویداد مقطعی فراتر رفته و به بستری برای تقویت مشارکت اجتماعی، مسئولیتپذیری و همکاری مردم در حل مسائل کشور تبدیل شود.
محمدرضا احمدی استاد دانشگاه تاکید میکند که اگر فردی در یک فرم اعلام کند که حاضر است برای کشور وقت بگذارد، هنوز مشخص نیست چه مهارتی دارد، در چه حوزهای میتواند کمک کند، کجا زندگی میکند، چند ساعت در هفته وقت دارد و به چه مسئلهای علاقهمند است. بنابراین گام بعدی، میتواند شناخت، شبکهسازی و تعریف مأموریت مشخص برای این ظرفیت انسانی باشد.
از ثبتنام به شبکه حل مسئله
اتفاقاً ساختار اولیه پویش نشان میدهد امکان حرکت در این مسیر وجود دارد. پیش از رزمایش اخیر اعلام شده بود که ثبتنامکنندگان در حوزههای مختلفی از جمله پشتیبانی، امداد و نجات، محرومیتزدایی و دفاعی حوزه علاقهمندی خود را مشخص کردهاند. همچنین قرارگاه مردمی جانفدای ایران از فراهم شدن مقدمات سازماندهی هزار گردان مردمی خبر داده است.
با این حال کارشناسان میگویند که همین تجربه سازماندهی میتواند در حوزههای اجتماعی نیز توسعه پیدا کند.
احمدی با تاکید بر این موضوع ادامه میدهد برای مثال، پس از شناسایی توانمندی افراد، میتوان آنها را در شبکههایی با مأموریتهای مشخص سامان داد؛ شبکه محرومیتزدایی، محیطزیست، آموزش، امداد، سلامت، کمک به خانوادههای نیازمند، فرهنگ و رسانه، اقتصاد مردمی و حل مسائل محلهای.
وی تصریح میکند: در این مدل، فرد صرفاً «عضو یک پویش» نیست؛ بلکه عضو یک گروه کوچک با مسئله، مأموریت، زمانبندی و خروجی مشخص خواهد بود.
امید چوپانکاره نیز با تأکید بر ضرورت تبدیل حضور مردمی به خدمت و کنش اجتماعی، میگوید: «جانفدا اگر قرار است یک پویش ماندگار باشد، باید از حضور در میدان به خدمت در میدان برسد؛ یعنی هر ایرانیِ داوطلب، یک حلقه از زنجیره حل مسائل ایران باشد.»
منبع: فارس
http://hadidnews.com/vdcaieny.49n0615kk4.htmlاهمیت این اتفاق اما تنها در تعداد حاضران در یک رزمایش خلاصه نمیشود. آنچه در ماههای اخیر شکل گرفته، در کنار تجمعات شبانه مردم در شهرهای مختلف، یک ظرفیت قابل توجه اجتماعی ایجاد کرده است؛ ظرفیتی که اگر صرفاً در زمان بحران و برای اعلام حضور مورد استفاده قرار گیرد، بخش مهمی از توان آن بلااستفاده خواهد ماند.
در همین چارچوب، اظهارات حجتالاسلام والمسلمین حاج علیاکبری در خطبههای نماز جمعه تهران قابل توجه است. وی با اشاره به عبور حضور مردم در تجمعات شبانه از دویستمین شب، این حضور را نشانهای از استقامت و حضور اجتماعی مردم دانست و تأکید کرد که این اجتماعات را نباید حاشیه میدان دانست.
وی همچنین با اشاره به استقبال گسترده از رزمایش جانفدا گفت حدود نیم میلیون نفر برای حضور در این رزمایش ثبتنام کردهاند، در حالی که ظرفیت طراحیشده ۳۱۳ هزار نفر بوده است.
حاج علیاکبری در ادامه، چشمانداز پویش جانفدا را فراتر از رزمایش ترسیم کرد و از محیطزیست، رسیدگی به محرومان و حل مسائل کشور به عنوان عرصههایی نام برد که میتوان در آنها شاهد جلوههای سازمانیافته این پویش بود.
«جانفدا» باید سرمایه اجتماعیِ حل مسئله تبدیل شود
با توجه به این اظهارات؛ این سؤال اهمیت می یابد که چگونه میتوان این سرمایه اجتماعی را از مرحله «اعلام آمادگی» و «حضور در میدان» به مرحله «کنش مؤثر برای حل مسائل کشور» رساند؟
در همین زمینه، امید چوپانکاره، فعال سیاسی در گفتوگو با فارس، با تاکید براینکه حضور مردم در این پویش نباید صرفاً به حضور در خیابان محدود بماند، میگوید: « این ظرفیت باید به سرمایه اجتماعیِ حل مسئله تبدیل شود.»
از نگاه چوپانکاره، ظرفیت ایجادشده در این پویش میتواند در حوزههایی مانند امداد و نجات، مدیریت بحران، کمک به سالمندان و خانوادههای آسیبپذیر، فعالیتهای جهادی، کمک به تولید داخلی، مقابله با شایعات و اخبار جعلی و فعالیتهای محیطزیستی به کار گرفته شود.
وی همچنین تأکید دارد که برای تحقق این هدف، باید میان اعلام آمادگی افراد و مأموریتهای مشخص اجتماعی پیوند برقرار شود؛ بهگونهای که هر فرد بر اساس توانایی و علاقهمندی خود در یک حوزه مشخص نقشآفرینی کند.
چوپانکاره در همین چارچوب تصریح میکند: «جانفدا را نباید صرفاً یک تجمع شبانه دید؛ میتوان آن را یک شبکه داوطلبانه برای تابآوری ملی تعریف کرد.»
«جانفدا» میتواند به یک هویت جمعی تبدیل شود
از نگاه کارشناسان، پیش از هر چیز به شناخت دقیق ظرفیت افراد و سپس ایجاد امکان سازماندهی آنها برای کنشهای مشخص بازمیگردد.
عادل پیغامی عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) در تشریح ظرفیت پویش جانفدا معتقد است این پویش میتواند به ایجاد یک «هویت جمعی» منجر شود؛ هویتی که در صورت سازماندهی و فعال نگه داشتن آن، میتواند در عرصههای مختلف اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد. وی تأکید کرده است که «سازماندهی یا تشکل دادن» ثبتنامکنندگان در عرصههای خاص خودشان میتواند یک کارکرد مهم این حرکت باشد.
پیغامی همچنین بر ضرورت عبور پویش از یک چارچوب صرفاً نظامی تأکید کرده و گفته است: «اگر بتوانیم پویش جانفدا را از صرفاً یک پویش نظامی خارج کنیم و آن را به دفاع از میهن اسلامی در همه ارکانش گسترش بدهیم، آن وقت دفاع از مسائل خانوادگی، اقتصادی، رسانهای و سایر حوزهها هر کدام دنیایی از ظرفیت خواهند داشت.»
از نگاه این استاد دانشگاه، مسئله فقط تعداد افراد حاضر در این پویش نیست، بلکه باید بتوان این «هویت جمعی» را زنده و فعال نگه داشت و برای آن عرصههای مشخص کنش تعریف کرد.
مسیری برای احیای مشارکت مردمی
در همین زمینه، امیر جلیلنژاد روزنامه نگار نیز «احیای مشارکت مردمی» را از مهمترین کارکردهای پویش جانفدا دانسته و تأکید کرده است: «بهترین نقطه شروع هم همین افرادی هستند که با ثبتنام در پویش، آمادگی خودشان را برای مشارکت اعلام کردهاند.»
وی همچنین معتقد است پویش جانفدا در حوزههایی مانند مواسات، همدلی و همراهی مردم با یکدیگر ظرفیت قابل توجهی دارد؛ ظرفیتی که میتواند مشارکت مردم را از یک حضور مقطعی به فعالیتهای اجتماعی مستمر تبدیل کند.
مرتضی دارابی استاد دانشگاه نیز از زاویهای عملیاتیتر بر ضرورت شناسایی ظرفیت افراد تأکید دارد. به گفته وی، «در گام اول باید ظرفیت این افراد شناسایی شود؛ اینکه چه تواناییهایی دارند و چگونه میتوانند بخشی از مسائل کشور را حل کنند.»
حسینی بر این باور است که صرف شناسایی افراد کافی نیست و برای شکلگیری یک شبکه منسجم باید «کنش مشترک» تعریف شود. وی تصریح میکند که «چیزی که باعث اخوت و شکلگیری یک شبکه منسجم میشود، کنش مشترک است» و باید برای افراد «اقدام مشترک» تعریف شود تا در قالب گروههای کوچک وارد یک کنش واقعی شوند.
وی همچنین یک مسیر مشخص برای این فرایند پیشنهاد میکند و میگوید: «ابتدا باید نیاز کشور مشخص شود و بعد ببینیم چه کسانی توان پاسخدادن به آن نیاز را دارند. سپس این افراد وارد عمل شوند.»
سرمایهای که باید از «آمار» به «عمل» برسد
بر اساس اظهارات سخنگوی پویش جانفدا، در یک افکارسنجی از ثبتنامکنندگان، بیش از ۹۸ درصد اعلام کردهاند که آمادگی کنشگری اجتماعی و اختصاص وقت برای حل مسائل کشور را دارند. همچنین بخشی از پاسخدهندگان اعلام کردهاند حاضرند برای حل مسائل کشور کمک مالی مستمر داشته باشند.
این اعداد، این پیام روشن را دارند که بخشی از جامعه صرفاً خواهان تماشای تحولات نیست؛ اعلام آمادگی کرده است که برای کشور کاری انجام دهد. البته فاصله میان «آمادگی» و «کنش مؤثر» کم نیست.
مهدی تقوی، جامعهشناس و استاد دانشگاه، در این باره معتقد است مهمترین ظرفیت این حرکت را باید در ایجاد و تقویت سرمایه اجتماعی جستوجو کرد؛ ظرفیتی که در صورت تداوم و سازماندهی میتواند از یک حضور مقطعی به مشارکت اجتماعی مستمر تبدیل شود.
وی تأکید میکند که برای حفظ این سرمایه اجتماعی، صرف برگزاری تجمعات و ثبتنام افراد کافی نیست، بلکه باید زمینهای فراهم شود تا افراد بتوانند متناسب با تواناییها و ظرفیتهای خود، در حل مسائل جامعه نقشآفرینی کنند.
به گفته این جامعهشناس، تبدیل احساس تعلق و آمادگی عمومی به کنش اجتماعی، نیازمند ایجاد سازوکارهایی برای ارتباط میان افراد، شناسایی توانمندیها و تعریف مأموریتهای مشخص است؛ چراکه سرمایه اجتماعی زمانی به اثرگذاری واقعی میرسد که بتواند در قالب مشارکت سازمانیافته و مستمر خود را نشان دهد.
کارشناسان بسیاری بر این باورند که پویش «جانفدا» میتواند از یک رویداد مقطعی فراتر رفته و به بستری برای تقویت مشارکت اجتماعی، مسئولیتپذیری و همکاری مردم در حل مسائل کشور تبدیل شود.
محمدرضا احمدی استاد دانشگاه تاکید میکند که اگر فردی در یک فرم اعلام کند که حاضر است برای کشور وقت بگذارد، هنوز مشخص نیست چه مهارتی دارد، در چه حوزهای میتواند کمک کند، کجا زندگی میکند، چند ساعت در هفته وقت دارد و به چه مسئلهای علاقهمند است. بنابراین گام بعدی، میتواند شناخت، شبکهسازی و تعریف مأموریت مشخص برای این ظرفیت انسانی باشد.
از ثبتنام به شبکه حل مسئله
اتفاقاً ساختار اولیه پویش نشان میدهد امکان حرکت در این مسیر وجود دارد. پیش از رزمایش اخیر اعلام شده بود که ثبتنامکنندگان در حوزههای مختلفی از جمله پشتیبانی، امداد و نجات، محرومیتزدایی و دفاعی حوزه علاقهمندی خود را مشخص کردهاند. همچنین قرارگاه مردمی جانفدای ایران از فراهم شدن مقدمات سازماندهی هزار گردان مردمی خبر داده است.
با این حال کارشناسان میگویند که همین تجربه سازماندهی میتواند در حوزههای اجتماعی نیز توسعه پیدا کند.
احمدی با تاکید بر این موضوع ادامه میدهد برای مثال، پس از شناسایی توانمندی افراد، میتوان آنها را در شبکههایی با مأموریتهای مشخص سامان داد؛ شبکه محرومیتزدایی، محیطزیست، آموزش، امداد، سلامت، کمک به خانوادههای نیازمند، فرهنگ و رسانه، اقتصاد مردمی و حل مسائل محلهای.
وی تصریح میکند: در این مدل، فرد صرفاً «عضو یک پویش» نیست؛ بلکه عضو یک گروه کوچک با مسئله، مأموریت، زمانبندی و خروجی مشخص خواهد بود.
امید چوپانکاره نیز با تأکید بر ضرورت تبدیل حضور مردمی به خدمت و کنش اجتماعی، میگوید: «جانفدا اگر قرار است یک پویش ماندگار باشد، باید از حضور در میدان به خدمت در میدان برسد؛ یعنی هر ایرانیِ داوطلب، یک حلقه از زنجیره حل مسائل ایران باشد.»
منبع: فارس
hadidnews.com/vdcaieny.49n0615kk4.html
