شبکه سی‌ان‌ان در تحلیلی نوشته ایران با منهدم کردن هواپیمای آواکس ضربه‌ای جدی به توانایی نظارتی آمریکا وارد می‌کند.

در حمله‌ای که به پایگاه هوایی «امیر سلطان» در عربستان سعودی انجام شد، یک فروند هواپیمای «ئی‌-۳ سنتری» (E-3 Sentry) نیروی هوایی ایالات متحده منهدم گردید. تحلیلگران نظامی به سی‌ان‌ان گفته‌اند این رویداد ضربه‌ای جدی به توانایی آمریکا برای شناسایی به‌موقع تهدیدات از سوی ایران وارد آورده است.ت

صاویر منتشرشده از این هواپیما که اصالت آن توسط شبکه سی‌ان‌ان تأیید شده، دم شکسته و گنبد رادار چرخان مشخص آن را بر روی باند فرودگاه نشان می‌دهد. این گنبد بخش حیاتی سامانه هشدار و کنترل هوابرد (AWACS) به شمار می‌رود.

سدریک لایتون، تحلیلگر نظامی سی‌ان‌ان و سرهنگ بازنشسته نیروی هوایی آمریکا که خود سابقه پرواز با این نوع هواپیما را دارد، گفت: «از دست دادن این آواکس ضربه‌ای جدی به توانایی‌های نظارتی آمریکا محسوب می‌شود.»به گفته لایتون، این حادثه به‌طور بالقوه توانایی آمریکا در هدایت جنگنده‌ها به سمت اهداف و همچنین محافظت از آن‌ها در برابر درگیری با سامانه‌های موشکی و هواپیماهای متخاصم را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

خسارتی راهبردی در پایگاهی کلیدی
تصاویری از این هواپیمای منهدم شده از آخر هفته گذشته در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شد.سی‌ان‌ان با مقایسه این تصاویر با تصاویر ماهواره‌ای مربوط به ۱۱ مارس، موقعیت آن را در پایگاه هوایی واقع در مرکز عربستان سعودی تأیید کرد. پیش از این نیز گزارش شده بود که حمله به این پایگاه، دست‌کم ۱۰ تن از نیروهای آمریکایی را زخمی کرده و یک فروند هواپیمای سوخت رسان نیز آسیب دیده است. در این حمله تلفات جانی گزارش نشده است.هواپیمای ئی‌-۳ تنها یک سکوی نظارتی ساده نیست، بلکه یک مرکز فرماندهی هوابرد قدرتمند محسوب می‌شود.

این سامانه قادر است تا ۶۰۰ هدف را به‌طور هم‌زمان از جمله هواپیماها، موشک‌ها، پهپادهای بزرگ و حتی تانک‌ها در میدان نبرد رهگیری کند. کارشناسان مستقر در این هواپیما می‌توانند اطلاعات را بی‌درنگ به فرماندهان در منطقه عملیات، کشتی‌های دریایی و حتی پنتاگون ارسال کنند.

گزارش اخیر مرکز امنیت نوین آمریکایی (CNAS) از این سامانه با عنوان «کوارتربک میدان نبرد» یاد کرده و می‌گوید: «این سامانه با ارائه آگاهی موقعیتی حیاتی و هماهنگی بی‌درنگ، مأموریت‌های فردی را به نیرویی مسلط تبدیل می‌کند.» در این گزارش تأکید شده که آواکس برای عملیات نظامی کنونی و آینده آمریکا دارایی‌ای غیرقابل‌جایگزین است.

افزایش زمان هشدار در برابر تهدیدات ایرانپیتر لیتون، کارشناس ارشد سابق نیروی هوایی سلطنتی استرالیا، توضیح داد که رادارهای هوابرد به‌طور تصاعدی زمان هشدار در برابر تهدیدات را افزایش می‌دهند. به گفته او، در مناقشه جاری، یک فروند ئی‌-۳ قادر است پرتاب یک پهپاد شاهد ساخت ایران را از فاصله ۳۲۰ کیلومتری، حدود ۸۵ دقیقه زودتر از رادارهای زمینی شناسایی کند. تحرک‌پذیری بالای آواکس به آن امکان می‌دهد تا به سرعت به مناطق بحرانی منتقل شود و نسبت به ایستگاه‌های ثابت زمینی، هدفی دشوارتر برای دشمن باشد.نحوه هدف قرار گرفتن هواپیما در زمین، سؤال‌برانگیز شد.‌

تحلیلگران در روز دوشنبه این پرسش را مطرح کردند که چگونه آمریکا اجازه داده این دارایی حیاتی در زمین در برابر حملات ایران آسیب‌پذیر باقی بماند. سدریک لایتون در این باره گفت: «معمولاً اقدامات فوق‌العاده‌ای برای محافظت از این هواپیما در برابر آتش دشمن انجام می‌شود. گاهی اوقات با اسکورت جنگنده‌ها پرواز می‌کند و هرگز اجازه نمی‌یابد بر فراز خاک دشمن حرکت کند تا ایمن بماند.»

او از دست رفتن این ئی‌-۳ در زمین را «نقض جدی تلاش‌های حفاظت از نیرو» توصیف کرد.لایتون همچنین اظهار داشت که این حمله ممکن است نشان‌دهنده کمک روسیه به ایران برای هدف قرار دادن دارایی‌های کلیدی آمریکا باشد: «به احتمال زیاد روسیه مختصات جغرافیایی و تصاویر ماهواره‌ای را در اختیار ایران قرار داده که موقعیت دقیق را مشخص کرده است.»

کلی گریکو، کارشناس مرکز استیمسون، نیز در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) نوشت که این حمله نشان می‌دهد ایران چگونه با نیروهای محدود خود به سراغ اهداف باارزش می‌رود. او به حملات به زیرساخت‌های راداری و ماهواره‌ای در دیگر پایگاه‌های آمریکا در منطقه اشاره کرد و گفت: «ایران به سراغ رادارهایی می‌رود که تهدیدات را شناسایی می‌کنند، سوخترسان‌هایی که جنگنده‌ها را در آسمان نگه می‌دارند و آواکسی که نبرد را هدایت می‌کند. این یک کارزار ضدهوایی است که با توانمندی‌های ایران سازگار شده و خسارت آن واقعی است.»

تحلیلگران به قدمت و محدودیت ناوگان ئی‌-۳ آمریکا نیز اشاره کردند. بر اساس فهرست نیروهای هوایی جهان در سال ۲۰۲۶، آمریکا در ابتدای سال جاری تنها ۱۷ فروند از این هواپیما را در اختیار داشته که این تعداد از بمب‌افکن‌های بی‌-۲ (۲۰ فروند) نیز کمتر است.این هواپیماها قدمت بالایی دارند؛ نخستین فروند آن در سال ۱۹۷۸ به ناوگان نیروی هوایی پیوست و تعداد آنها از ۳۲ فروند در سال ۲۰۱۵ به شدت کاهش یافته است.

هر فروند از این هواپیماها که بر اساس بدنه تجاری بوئینگ ۷۰۷ ساخته شده، در سال ۱۹۹۸ حدود ۲۷۰ میلیون دلار (معادل ۵۴۰ میلیون دلار امروز) هزینه داشته است. نیروی هوایی آمریکا به دنبال جایگزینی برای این ناوگان فرسوده است، اما پنتاگون هنوز سکوی نهایی را تأیید نکرده است.

هیچ جایگزین مناسبی در دسترس نیست نیروی دریایی آمریکا از هواپیمای مشابه اما کوچک‌تری به نام «ئی‌-۲ هاوکی» استفاده می‌کند که از ناوهای هواپیمابر به پرواز درمی‌آید.با این حال، این هواپیما جایگزین مناسبی برای سنتری محسوب نمی‌شود. هاوکی به دلیل کوچک‌تر بودن، تعداد خدمه کمتری برای نظارت بر میدان نبرد دارد و از آنجایی که از موتور توربوپراپ استفاده می‌کند، نمی‌تواند به ارتفاع پرواز سنتری برسد و در نتیجه پوشش راداری کمتری را فراهم می‌آورد.