در چهل و هفتمین سالروز پیروزی انقلاب اسلامی، قدرت ایران را می‌توان در حضور بی‌بدیل زنان در مراکز علمی و آموزشی جست. نظامی که با بازتعریف تربیت زن مسلمان، هم از ظرفیت‌های او برای پیشرفت کشور استفاده کرده و هم با حمایت قانونی، کرامت او را پاس داشته است. آماری که در هیچ جای جهان مشابه آن یافت نمی‌شود.

در طول سال‌هایی که از پیروزی انقلاب اسلامی می‌گذرد، ایران یکی از چالش‌برانگیزترین دوره‌های تاریخی خود را از سر گذرانده؛ از جنگی تحمیلی تا تحریم‌های فلج‌کننده و فشارهای بین‌المللی گسترده.

بااین‌وجود، جمهوری اسلامی ایران نه‌تنها پابرجا مانده که در عرصه‌های مختلفی به دستاوردهای ملموس و قابل‌سنجش دست‌یافته است.یکی از برجسته‌ترین این عرصه‌ها، حوزه آموزش و به طور خاص، جایگاه زنان در این حوزه است. برخلاف روایت‌های رسانه‌های معاند، داده‌های رسمی و گزارش‌های معتبر بین‌المللی نشان می‌دهد ایران توانسته است در شرایطی پیچیده، دستاوردی تاریخی را در ارتقای شاخص‌های آموزشی زنان و حضور اجتماعی آنان محقق کند.این گزارش بر مبنای آمارهای رسمی و مقایسه‌های تطبیقی، مروری است بر این دستاوردها که فارغ از شعار، تصویری کمّی از یک تحول ساختاری در عرصه علم و آموزش زنان ایران ارائه می‌دهد. 

- رفع کامل شکاف جنسیتی در ثبت‌نام مقاطع ابتدایی و متوسطه- رشد ۲۰ برابری ضریب نفوذ آموزش عالی در بین زنان (از ۰.۲۸٪ به ۴.۷٪)- حضور ۵۶ درصدی زنان در دانشگاه‌های دولتی- افزایش سهم هیئت‌علمی زن به بیش از ۳۳.۳٪ در دانشگاه‌ها

۱. انقلاب سوادآموزی و محو شکاف جنسیتی
نرخ باسوادی زنان (گروه سنی ۶ سال به بالا) از ۴۸٪ در سال ۱۳۵۵ به ۸۶.۸٪ در سال ۱۳۹۹ رسیده است.تفاوت نرخ باسوادی زنان و مردان از ۲۳.۴ واحد درصد در سال ۱۳۵۵، به کمتر از ۷ واحد درصد کاهش‌یافته است.۸۰٪ فعالیت‌های سوادآموزی در مناطق روستایی به زنان اختصاص‌یافته است.

۲. تسخیر مراکز علمی توسط زنان
سهم زنان از دانشجویان کشور: از ۲۸٪ در سال ۱۳۵۷ به ۵۶٪ در دانشگاه‌های دولتی رسیده است.رشد تعداد دانشجویان زن: از ۱۸,۷۶۰ نفر پیش از انقلاب به حدود ۱.۸ میلیون نفر در سال‌های اخیر.زنان ۵۸۸,۵۰۲ نفر از ۹۷۷,۴۶۰ داوطلب کنکور سراسری ۱۴۰۲ را تشکیل می‌دهند (۶۰٪).حضور ۶۳ درصدی زنان در کنکور ۱۴۰۴ که با تفکیک هر رشته: ۷۷ درصد زنان در کنکور هنر ۱۴۰۴ ۶۸ درصد زنان در کنکور تجربی ۱۴۰۴ ۶۵ درصد زنان در کنکور انسانی ۱۴۰۴ ۶۷ درصد زنان در کنکور زبان ۱۴۰۴۳.

حضور مؤثر در هیئت‌علمی و مدیریت آموزشی
سهم زنان در هیئت‌علمی دانشگاه‌ها: از کمتر از ۱۰٪ به ۳۳.۳٪ افزایش‌یافته است.زنان ۳۴٪ اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌های علوم پزشکی را تشکیل می‌دهند.۱۸,۸۶۳ مدیر زن در نظام آموزش‌وپرورش کشور فعال هستند.

۴. دسترسی عادلانه و رایگان به آموزش
نرخ ثبت‌نام خالص دختران در مقطع ابتدایی: ۹۸.۲۲٪ (سال ۹۹-۹۸)آموزش رایگان اجباری تا پایان دوره متوسطه برای همه (اصل ۳۰ قانون اساسی)افزایش دسترسی زنان به ۷۸۴ رشته فنی و مهندسی

۵. مقایسه تطبیقی با کشورهای توسعه‌یافته
نرخ رشد باسوادی زنان ایران (۵۷.۸٪) نسبت به میانگین جهانی (۱۲.۷٪) در چهار دهه گذشته.سهم هیئت‌علمی زن در ایران (۳۳.۳٪) بالاتر از میانگین بسیاری از کشورهای اروپایی است.حضور ۵۶٪ زنان در آموزش عالی ایران در مقایسه با ۳۰٪ ریاست کالج‌ها توسط زنان در آمریکا.

۶. قوانین حمایتی پیشرو
رفع محدودیت‌پذیرش دختران در رشته‌های دانشگاهی (تصویب‌نامه ۱۳۶۸)آموزش رایگان و اجباری تا پایان دوره راهنمایی (آیین‌نامه ۱۳۸۳)حق تحصیل زنان تا بالاترین سطوح علمی (منشور حقوق و مسئولیت‌های زنان)بر اساس شواهد آماری، جمهوری اسلامی ایران در چهار دهه گذشته با اجرای سیاست‌های عادلانه آموزشی و تخصیص منابع به مناطق محروم، نه‌تنها شکاف جنسیتی تاریخی در آموزش را از بین برده است، بلکه زنان را به موتور محرک پیشرفت علمی کشور تبدیل کرده است. دستاوردهای کمّی و کیفی در حوزه سوادآموزی، حضور در آموزش عالی و تصدی موقعیت‌های علمی، الگویی موفق از ارتقای کرامت زن در چارچوب ارزش‌های اسلامی-ایرانی ارائه می‌دهد که در مقایسه‌های بین‌المللی نیز درخشان است. این تحول، پایه‌های ایران پیشرفته فردا را بر دانش و تخصص زنان ایرانی استوار ساخته است.

منبع: داده‌های رسمی مرکز آمار ایران، وزارت آموزش‌وپرورش، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، و گزارش‌های تطبیقی سازمان‌های بین‌المللی (بانک جهانی، یونسکو، اتحادیه اروپا)