>>پايگاه خبری تحليلی حديد نيوز 29 آبان 1405 ساعت 19:31 http://www.hadidnews.com/note/48196/آیت-الله-وحید-خراسانی-میراثی-فراتر-یک-مرجعیت -------------------------------------------------- یادداشت سردبیر/ از مکتب اجتهاد تا مکتب دلدادگی؛ عنوان : آیت الله وحید خراسانی؛ میراثی فراتر از یک مرجعیت -------------------------------------------------- ارتحال آیت‌الله العظمی حسین وحید خراسانی، تنها فقدان یک مرجع تقلید و فقیه برجسته نیست؛ بلکه پایان حضور یکی از چهره‌های اثرگذار در تاریخ معاصر حوزه‌های علمیه است. متن : حدیدنیوز؛ حسین شاملو:  آیت الله العظمی وحید خراسانی (قدس سره) ، شخصیتی بود که عمر خود را در پیوند میان اجتهاد، پژوهش، تربیت نسل های علمی و ترویج معارف اهل بیت(ع) سپری کرد و میراثی بر جای گذاشت که ارزیابی ابعاد آن به سال ها زمان نیاز دارد. مرجعیتی که بر ستون تحقیق استوار شد برای شناخت جایگاه علمی آیت الله وحید خراسانی باید از نقطه ای فراتر از عنوان مرجعیت آغاز کرد: روش علمی و اجتهادی ایشان. اهمیت یک فقیه تنها به میزان دانش انباشته، شمار شاگردان یا جایگاه اجتماعی او نیست؛ بلکه به سهمی بستگی دارد که در استمرار، تعمیق و پیشبرد سنت علمی حوزه ایفا می کند. از این منظر، آیت الله وحید خراسانی را باید از چهره هایی دانست که بخش مهمی از اعتبار علمی خود را از دقت در مبانی، واکاوی آرای پیشینیان و پرهیز از عبور شتاب زده از مسائل به دست آوردند. تأکید آیت الله علی اکبر رشاد بر جایگاه ممتاز ایشان در دانش اصول، ناظر به همین ویژگی است. به گفته وی، آیت الله وحید خراسانی در امتداد مکتب اصولی محقق اصفهانی حرکت کرد و با تبیین و بسط دیدگاه های این دانشمند، ظرفیت های تازه ای از آن مکتب را در معرض بحث و بررسی قرار داد. پیام رهبر انقلاب نیز بر همین ویژگی انگشت گذاشت و ایشان را یکی از ارکان اصلی تعلیم فقه و اصول در حوزه های علمیه خواند؛ به ویژه آنکه تسلط بر آرای دانشمندان برجسته نجف و توجه عمیق به میراث علمی آنان، با بیان منظم و استوار ایشان همراه بود. اما شاید مهم تر از محتوای درس های آن مرجع فقید، روشی بود که در آن درس ها دنبال می شد؛ روشی که در آن درس خارج، محل تکرار و بازگویی اقوال نبود، بلکه عرصه مواجهه انتقادی با نظریات، سنجش ادله و رسیدن به نظر علمی مستقل محسوب می شد. درس خارج؛ از انتقال دانش تا تولید علم یکی از مهم ترین نکاتی که در سخنان آیت الله رشاد درباره شخصیت علمی آیت الله وحید خراسانی برجسته شده، تفاوت میان آموزش و پژوهش در سطوح عالی حوزوی است. در نگاه آموزشی، استاد عمدتاً آرای بزرگان را نقل و تبیین می کند؛ اما در نگاه پژوهشی، مسئله از نو بررسی می شود، مبانی مورد سنجش قرار می گیرد و حتی امکان نقد دیدگاه های مشهور و ارائه نظریه ای متفاوت فراهم می آید. هجده سال استمرار دوره اصول آیت الله وحید خراسانی را نیز باید در همین چارچوب فهم کرد. اهمیت این مدت، صرفاً در طولانی بودن یک دوره درسی نیست؛ بلکه در فرصتی است که برای واکاوی عمیق مسائل و تربیت ذهن اجتهادی فراهم می آورد. آیت الله رشاد به درستی یادآور شده است که هدف از حضور در درس خارج، پایان رساندن چند دوره کتاب و درس نیست؛ بلکه کسب توانایی تحقیق، نقد و تولید علم است. این نگاه، یک پیام مهم برای حوزه های علمیه امروز دارد: پویایی علمی با تکثیر کلاس ها و افزایش ساعات تدریس به دست نمی آید؛ بلکه به تربیت پژوهشگرانی نیاز دارد که در عین احترام به میراث بزرگان، اسیر نام ها و آرای تثبیت شده نشوند. حفظ حرمت عالمان گذشته با تعطیل کردن نقد علمی تفاوت دارد. اتفاقاً سنت اجتهاد شیعه زمانی زنده می ماند که نسل جدید بتواند با تکیه بر مبانی علمی، پرسش های تازه طرح کند و پاسخ های مستدل ارائه دهد. شاگردپروری؛ سرمایه ماندگار حوزه هیچ مکتب علمی صرفاً با تألیف کتاب یا برگزاری درس ماندگار نمی شود؛ آنچه به یک سنت علمی استمرار می بخشد، انسان هایی هستند که آن روش را فرا می گیرند و به نسل بعد منتقل می کنند. از این جهت، تربیت شاگردان برجسته را باید یکی از مهم ترین ابعاد کارنامه آیت الله وحید خراسانی دانست. مسیر علمی ایشان از مشهد آغاز شد، در نجف با بهره گیری از محضر استادانی چون آیت الله خویی عمق یافت و پس از بازگشت به ایران و استقرار در قم، به چند دهه تدریس خارج فقه و اصول انجامید. این سیر علمی، پیوند میان سنت های علمی حوزه های مشهد، نجف و قم را در شخصیت ایشان متبلور ساخت. گزارش های منتشرشده درباره زندگی علمی ایشان نیز از آثاری در فقه و اصول، از جمله حاشیه بر عروه الوثقی و مکاسب محرمه، حکایت دارد. به روایت آیت الله رشاد، شمار قابل توجهی از فضلا و استادان حوزه، خود را وامدار درس های این مرجع فقید می دانند. بنابراین، میراث ایشان را نباید فقط در آثار مکتوب یا خاطرات شاگردان جست وجو کرد؛ بخش مهمی از این میراث در شیوه استدلال، قدرت مواجهه با مسائل پیچیده و روحیه پژوهشی شاگردانی استمرار خواهد یافت که در محضر ایشان پرورش یافته اند. دلدادگی به اهل بیت(ع) و مسئولیت اجتماعی عالم دین در کنار جایگاه علمی، پیوند عمیق آیت الله وحید خراسانی با اهل بیت(ع) از شاخص ترین ابعاد شخصیت ایشان بود. این دلدادگی صرفاً در قالب سخنرانی و بیان فضائل خلاصه نمی شد؛ بلکه در اهتمام مستمر به احیای شعائر دینی و توجه ویژه به جایگاه حضرت فاطمه زهرا(س) جلوه داشت. روایت حضور ایشان در مسجد اعظم قم و روضه خوانی به درخواست شهید نواب صفوی، نمونه ای معنادار از پیوند میان باور دینی و حضور اجتماعی است. بنا بر روایتی که پس از ارتحال ایشان منتشر شد، نواب صفوی پس از سخنرانی علیه رژیم پهلوی از ایشان خواست روضه حضرت زهرا(س) بخواند؛ در شرایطی که برگزاری چنین مجلسی با مخاطراتی همراه بود. این خاطره، تصویری از حضور ایشان در فضای مبارزاتی پیش از انقلاب ارائه می کند. در ارزیابی نسبت ایشان با انقلاب اسلامی نیز باید میان همراهی معنوی با اصل انقلاب و مواضع مستقل یک مرجع دینی در قبال عملکردهای سیاسی تمایز قائل شد. آیت الله رشاد از حمایت ها و دعاهای ایشان برای انقلاب و رهبری سخن گفته است؛ در عین حال، گزارش های تاریخی از برخی انتقادهای ایشان به عملکرد مسئولان و تأکید بر استقلال مرجعیت حکایت دارد. این دو وجه را می توان در چارچوب جایگاه مستقل مرجعیت و مسئولیت دینی آن در قبال جامعه فهم کرد. اکنون با ارتحال این فقیه برجسته، پرسش اصلی تنها چگونگی پر شدن جای خالی یک مرجع بزرگ نیست؛ مسئله مهم تر، استمرار روش علمی و تربیتی اوست. حوزه های علمیه برای حفظ این میراث باید همان اندازه که به انتقال دانش می اندیشند، به پرورش قدرت اجتهاد، شجاعت نقد علمی و تعهد به معارف اهل بیت(ع) نیز توجه کنند. آیت الله وحید خراسانی از میان ما رفت، اما ارزش واقعی میراث او در میزان تأثیری آشکار خواهد شد که بر آینده فقاهت، پژوهش و تربیت عالمان برجای می گذارد. مرجعیت با رحلت یک فقیه پایان نمی یابد؛ آنچه باید زنده بماند، مکتب علمی و معنوی اوست.